Vì sao tiêu chuẩn phúc lợi không thể loại bỏ tổn hại vốn có trong đá gà?

Đá gà, dù được nhìn nhận dưới góc độ văn hóa hay giải trí, luôn tiềm ẩn những mâu thuẫn sâu sắc với các nguyên tắc phúc lợi động vật. Các tiêu chuẩn phúc lợi được thiết lập để bảo vệ động vật khỏi đau đớn và căng thẳng, nhưng bản chất của đá gà lại đòi hỏi sự đối đầu trực diện, gây ra tổn hại thể chất và tinh thần không thể tránh khỏi. Bài viết này sẽ phân tích vì sao các biện pháp giảm thiểu tổn hại không thể giải quyết được mâu thuẫn cốt lõi này.

Phúc lợi động vật: Khái niệm và Năm Quyền Tự Do

Theo Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH), phúc lợi động vật được định nghĩa là trạng thái thể chất và tinh thần của con vật liên quan đến điều kiện sống và chết của chúng. Khái niệm này không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo sức khỏe thể chất mà còn bao gồm cả trạng thái tinh thần của động vật. Để cụ thể hóa, WOAH đã đưa ra mô hình Năm Quyền Tự Do, là kim chỉ nam cho việc đánh giá và cải thiện phúc lợi động vật:

1. Tự do không bị đói khát và suy dinh dưỡng: Động vật cần được tiếp cận đầy đủ thức ăn và nước uống để duy trì sức khỏe.
2. Tự do không bị khó chịu về thể chất: Cần có môi trường sống phù hợp, bao gồm nơi trú ẩn và điều kiện nhiệt độ thích hợp.
3. Tự do không bị đau đớn, tổn thương và bệnh tật: Động vật cần được phòng ngừa và điều trị bệnh tật, cũng như được bảo vệ khỏi các chấn thương.
4. Tự do thể hiện các hành vi tự nhiên: Động vật cần có không gian và điều kiện để thực hiện các hành vi bản năng của loài.
5. Tự do không phải chịu đựng nỗi sợ hãi và lo âu căng thẳng: Động vật cần được sống trong môi trường an toàn, không bị đe dọa hay gây căng thẳng.

Các nguyên tắc này là nền tảng để đánh giá bất kỳ hoạt động nào liên quan đến động vật, bao gồm cả các trò chơi dân gian hay giải trí.

Mâu thuẫn cốt lõi giữa đá gà và phúc lợi động vật

Bản chất của đá gà là buộc hai con gà trống chiến đấu với nhau. Hoạt động này mâu thuẫn trực tiếp với ít nhất hai trong số Năm Quyền Tự Do của WOAH:

• Tự do không bị đau đớn, tổn thương và bệnh tật: Trong đá gà, việc gà bị thương tích là điều không thể tránh khỏi. Các trận đấu thường dẫn đến vết thương hở, gãy xương, hoặc thậm chí tử vong. Ngay cả khi có những nỗ lực giảm thiểu tổn hại như bọc cựa hay giới hạn thời gian, bản chất đối kháng vẫn gây ra đau đớn và chấn thương. Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn từ thế kỷ 13 đã cảnh tỉnh về tính chất gây thương tích của hoạt động này qua câu hịch nhắc đến "Cựa gà sắc khôn đâm giáp giặc", cho thấy sự nhận thức về tính bạo lực của trò chơi từ rất sớm.
• Tự do không phải chịu đựng nỗi sợ hãi và lo âu căng thẳng: Gà chọi bị ép buộc vào một tình huống chiến đấu căng thẳng tột độ. Chúng phải đối mặt với nguy hiểm trực tiếp từ đối thủ, gây ra nỗi sợ hãi và lo âu nghiêm trọng. Môi trường ồn ào, sự kích động từ đám đông cũng góp phần làm tăng mức độ căng thẳng cho động vật.

Các nỗ lực áp dụng tiêu chuẩn phúc lợi trong đá gà, như quy định về chuồng trại hay chế độ dinh dưỡng, chỉ có thể giải quyết được một phần nhỏ các vấn đề phúc lợi. Chúng không thể loại bỏ được tổn hại vốn có phát sinh từ chính hành vi chiến đấu bắt buộc.

Giới hạn của các biện pháp giảm thiểu tổn hại

Một số người cho rằng có thể giảm thiểu tổn hại trong đá gà bằng cách áp dụng các biện pháp như:

• Bọc cựa hoặc sử dụng cựa cùn: Biện pháp này nhằm giảm mức độ nghiêm trọng của vết thương. Tuy nhiên, ngay cả khi cựa được bọc, lực tác động và va chạm vẫn có thể gây ra chấn thương nội tạng, gãy xương hoặc các tổn thương khác.
• Giới hạn thời gian thi đấu: Rút ngắn thời gian trận đấu có thể giảm tổng thời gian gà phải chịu đựng căng thẳng và đau đớn. Tuy nhiên, nó không loại bỏ được bản chất đối đầu và nguy cơ chấn thương trong khoảng thời gian đó.
• Kiểm tra sức khỏe trước trận đấu: Đảm bảo gà khỏe mạnh trước khi tham gia có thể giảm nguy cơ bệnh tật lây lan, nhưng không ngăn chặn được chấn thương do chiến đấu.

Những biện pháp này chỉ là giảm thiểu triệu chứng chứ không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ. Chúng không thể thay đổi bản chất của đá gà là một hoạt động gây ra đau đớn, sợ hãi và tổn thương cho động vật. Do đó, việc áp đặt các tiêu chuẩn phúc lợi hoặc biện pháp giảm hại trung gian trong đá gà không bao giờ loại bỏ được mâu thuẫn cốt lõi và các tổn hại vốn có của hoạt động này.

Đá gà và rủi ro cờ bạc

Bên cạnh vấn đề phúc lợi động vật, đá gà còn thường xuyên gắn liền với hoạt động cờ bạc, gây ra nhiều hệ lụy xã hội. Lịch sử cho thấy, trò chơi chọi gà dân gian từng bị lợi dụng làm nơi thiết lập các trường gà thu hút những người có máu mê ăn thua cờ bạc. Điều này làm gia tăng tính sát phạt và bạo lực, không chỉ đối với động vật mà còn ảnh hưởng đến trật tự xã hội.

Tại Việt Nam, các hoạt động đánh bạc dưới hình thức đá gà là bất hợp pháp và có thể bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật, như được thể hiện trong các bản án về tội đánh bạc.

Tự kiểm tra nhận thức về phúc lợi động vật

Người đọc có thể tự kiểm tra nhận thức của mình về phúc lợi động vật bằng cách đặt ra các câu hỏi sau khi quan sát bất kỳ hoạt động nào liên quan đến động vật:

• Con vật có biểu hiện đau đớn, sợ hãi hay căng thẳng không?
• Hoạt động này có gây ra tổn thương thể chất cho con vật không?
• Con vật có được tự do thể hiện các hành vi tự nhiên của loài không?
• Môi trường xung quanh có an toàn và thoải mái cho con vật không?
• Hoạt động này có phục vụ mục đích chính đáng nào khác ngoài giải trí hay lợi nhuận từ sự đau khổ của động vật không?

Nếu câu trả lời cho các câu hỏi trên là tiêu cực, đó là dấu hiệu cho thấy hoạt động đó đang vi phạm các nguyên tắc phúc lợi động vật cơ bản.

Nguồn tham khảo

• World Organisation for Animal Health: Animal welfare
• Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam: Chọi gà
• Thư Viện Pháp Luật: Bản án 18/2020/HS-ST